Wirtualne zwiedzanie Siedziba Grupy Mostostal Zabrze
Obiekt częściowo niedostępny publicznie
Mostostal Zabrze w Gliwicach – dawna Fabryka Drutu Hegenscheidta i wirtualne zwiedzanie
Dawna dyrekcja Fabryki Drutu Hegenscheidta w Gliwicach
ul. Stanisława Dubois 16, Gliwice
Przy ulicy Stanisława Dubois 16 w Gliwicach znajduje się budynek dawnej dyrekcji Fabryki Drutu Hegenscheidta. Obiekt jest częścią zespołu przemysłowego, którego historia sięga XIX wieku. Dziś mieści się tutaj siedziba Mostostal Zabrze Biprohut S.A., jednak zachowana architektura budynku nadal pozwala odczytać jego wcześniejsze funkcje i znaczenie.
Od zakładu Hegenscheidta do przemysłowych Gliwic
Historia tego miejsca wiąże się z Augustem Wilhelmem Hegenscheidtem, który w połowie XIX wieku rozpoczął tutaj działalność przemysłową. Wykorzystał istniejący wcześniej obiekt związany z młynem z 1852 roku i przekształcił go w nowoczesny jak na swoje czasy zakład.
Fabryka specjalizowała się między innymi w produkcji drutu, gwoździ, łańcuchów oraz lin stalowych. Położenie zakładu miało znaczenie również dla transportu – produkcja mogła być powiązana z siecią wodną, co ułatwiało przewóz materiałów i gotowych wyrobów.
W 1887 roku przedsiębiorstwo połączyło się z firmami związanymi z rodziną Caro oraz Heinrichem Kernem, tworząc koncern Obereisen. Rozwój przedsiębiorstwa wpłynął również na rozbudowę jego zaplecza administracyjnego i reprezentacyjnego.
Budynek dyrekcji
Dzisiejszy budynek przy ul. Dubois 16 powstawał wraz z rozwojem zakładu. Jego projekt przypisywany jest Salomonowi Lubowskiemu, który był budowniczym, a nie formalnie wykształconym architektem.
Pierwotnie obiekt był znacznie skromniejszy i miał jedną kondygnację. Z biegiem czasu był rozbudowywany i dostosowywany do rosnącego znaczenia przedsiębiorstwa. Kolejne przekształcenia nadały mu bardziej reprezentacyjny charakter.
Szczególnie interesujący jest układ budynku i jego relacja z wewnętrznym dziedzińcem. W latach 20. XX wieku wzniesiono północne skrzydło, które zamknęło przestrzeń dziedzińca, tworząc charakterystyczne wewnętrzne patio. Do dziś jest ono jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów zespołu.
Architektura, która miała podkreślać rangę miejsca
Elewacje budynku łączą funkcję administracyjną z reprezentacyjnym charakterem dawnej siedziby przemysłowej. W późniejszych fazach rozbudowy pojawiły się między innymi wysokie, dwukondygnacyjne otwory okienne oraz dekoracyjne, dwubarwne łuki ceglane i półkolumny.
Nie był to więc wyłącznie budynek biurowy. Siedziba dyrekcji miała również reprezentować przedsiębiorstwo i jego właścicieli. Ten charakter szczególnie dobrze zachował się we wnętrzach.
Sala Kominkowa
Jednym z najcenniejszych elementów zachowanego wystroju jest reprezentacyjna Sala Kominkowa, dawniej pełniąca funkcję sali posiedzeń zarządu.
W jej wnętrzu zachował się monumentalny stół, dekoracje ścienne wykonane w formach neostylowych oraz imponujący kamienny kominek. Pomieszczenie było połączone z gabinetami dyrektorów, tworząc reprezentacyjną część siedziby.
To właśnie tutaj najlepiej widać różnicę pomiędzy zwykłym zapleczem administracyjnym fabryki a reprezentacyjną siedzibą dużego przedsiębiorstwa przemysłowego. Wystrój miał nie tylko pełnić funkcję użytkową, lecz także podkreślać rangę osób i decyzji podejmowanych w tym miejscu.
Skarbiec w podziemiach
Kolejnym interesującym elementem budynku jest zachowany w piwnicach skarbiec. Nie chodzi jednak o miejsce przechowywania kosztowności w tradycyjnym znaczeniu.
Pomieszczenie posiada zachowany mechanizm zabezpieczający, który stanowi świadectwo dawnych rozwiązań technicznych stosowanych w obiektach administracyjnych przedsiębiorstwa. Obecnie przechowywane są tam dokumenty.
To jeden z tych elementów budynku, których nie widać z zewnątrz, a które pozwalają lepiej zrozumieć sposób funkcjonowania dawnej siedziby dyrekcji.
Dziedziniec dawnej dyrekcji
Wewnętrzny dziedziniec jest istotnym elementem kompozycji całego obiektu. Jego obecny kształt jest rezultatem kolejnych etapów rozbudowy siedziby, w szczególności powstania północnego skrzydła w pierwszej połowie XX wieku.
Dziś przestrzeń ta ma charakter zielonego patio. Zachowany układ pozwala jednak wyobrazić sobie wcześniejszą funkcję zamkniętego zespołu administracyjnego, którego poszczególne części były ze sobą bezpośrednio powiązane.
Hegenscheidt i zaplecze społeczne fabryki
Historia dawnego zakładu nie ograniczała się do samej produkcji. August Wilhelm Hegenscheidt angażował się również w rozwój zaplecza socjalnego dla pracowników.
W sąsiedztwie zakładu powstawały między innymi mieszkania robotnicze. Przy dzisiejszej ulicy Dubois znajdowały się również obiekty służące pracownikom – w 1902 roku uruchomiono kryty basen, a zachowane na dawnych mapach informacje wskazują również na funkcjonowanie sali gimnastycznej.
Dzięki temu kompleks fabryczny był częścią większej infrastruktury przemysłowej, obejmującej nie tylko produkcję i administrację, ale również zaplecze życia pracowników.
Ulica, która zmieniała nazwy razem z miastem
Sam adres również jest świadectwem przemian historycznych Gliwic.
W przeszłości ulica nosiła kolejno nazwy Fabrikstraße, Brenneckestraße i Heydebreckstraße, następnie po 1945 roku została nazwana Fabryczną. Obecną nazwę – ul. Stanisława Dubois – otrzymała później.
Zmieniające się nazwy ulicy odzwierciedlają kolejne okresy historii miasta i regionu, a budynek dawnej dyrekcji pozostał jednym z materialnych świadków tych przemian.
Po 1945 roku
Po II wojnie światowej zmieniło się przeznaczenie i otoczenie dawnego kompleksu przemysłowego. W budynku funkcjonowało między innymi Przedsiębiorstwo Projektowania i Wyposażenia Zakładów Przemysłu Hutniczego BIPROHUT.
Obecnie przy ul. Dubois 16 mieści się siedziba Mostostal Zabrze Biprohut S.A. – firmy działającej w branży inżynieryjnej i projektowej. Oficjalny adres spółki nadal wskazuje ten historyczny budynek jako jej siedzibę w Gliwicach.
Dzięki temu obiekt nie został wyłącznie reliktem dawnej epoki przemysłowej. Nadal pełni funkcję użytkową, zachowując przy tym elementy swojej historycznej struktury i wystroju.
Dawna fabryka widziana dzisiaj
Budynek przy ul. Stanisława Dubois 16 jest interesującym przykładem miejsca, w którym historia przemysłu, architektura reprezentacyjna i współczesne użytkowanie istnieją obok siebie.
Z zewnątrz można dostrzec kolejne etapy rozbudowy obiektu i charakterystyczne rozwiązania architektoniczne. Wewnątrz zachowały się natomiast przestrzenie, które przypominają o jego pierwotnej funkcji – od reprezentacyjnej Sali Kominkowej po znajdujący się w piwnicach skarbiec.
Historia dawnej dyrekcji Hegenscheidta jest więc nie tylko historią konkretnego przedsiębiorstwa. To również fragment dziejów Gliwic jako miasta przemysłowego.
Wirtualne zwiedzanie
Budynek dawnej dyrekcji Fabryki Drutu Hegenscheidta przy ul. Stanisława Dubois 16 został udokumentowany w formie wirtualnego spaceru, dzięki któremu można zobaczyć jego wybrane wnętrza, w tym reprezentacyjną Salę Kominkową czy zewnętrzne patio.
Źródła
- Urząd Miejski w Gliwicach – Ewa Pokorska-Ożóg, „Kolory miasta. Sekrety dawnej dyrekcji Hegenscheidta”, 22.01.2026.
To jest główne źródło do historii obiektu, osoby Augusta Wilhelma Hegenscheidta, powstania domu dyrekcji, autorstwa Salomona Lubowskiego, Sali Kominkowej, skarbca, dziedzińca oraz zaplecza socjalnego fabryki. Autorką jest miejski konserwator zabytków Gliwic.
Pełny artykuł na stronie Miasta Gliwice - „Miejski Serwis Informacyjny – Gliwice”, nr 2/2026, 22 stycznia 2026 r.
Publikacja zawierająca materiał „Sekrety dawnej dyrekcji Hegenscheidta”, wraz z fotografiami obiektu i jego wnętrz.
Wydanie Miejskiego Serwisu Informacyjnego – PDF - MOSTOSTAL ZABRZE Biprohut S.A. – oficjalna strona kontaktowa.
Źródło potwierdzające współczesne użytkowanie budynku oraz adres siedziby przy ul. Dubois 16 w Gliwicach.
Oficjalna strona MZ Biprohut – kontakt